Een hedendaagse blik op een lange traditie van Brugse ambachten 

Een hedendaagse blik op een lange traditie van Brugse ambachten 

Birgit Verplancke, conservatie en restauratie van glas in lood 

In een gloednieuw atelier in Brugge restaureert Birgit Verplancke niet alleen glas-in-loodramen maar creëert ze ook nieuw werk. Haar bedrijf richtte ze nog tijdens haar studies Conservatie & Restauratie aan de Universiteit van Antwerpen op. In het begin was het hard werken, en combineerde ze een job  in loondienst met opdrachten voor haar zaak. Birgit: “Je leert ook niet alles op school. Soms loopt het fout en door zelf de handen uit de mouwen te steken, leer je je eigen werkmethodes kennen.” Nu kan ze de werken uitvoeren alsof ze er niet hoeft bij na te denken. Wie niet beter weet, zou haast denken dat de complexe technieken best wel eenvoudig uit te voeren zijn. Met haar gecombineerde kennis over conservatie en restauratie van glas-in-loodramen en een opleiding aan de stedelijke academie creëert ze ook nieuwe glasramen. “Als je glasramen kan maken, betekent dat niet dat je ze kan restaureren. Maar als je ze kan restaureren, wil dat zeggen dat je ze ook kan maken omdat je alle delicate aspecten van de originele creatie kent.” 

Maar daar eindigt de schoonheid van haar werk niet. Birgit wil de traditie van glas in lood bij de tijd brengen, zodat het beter tegemoetkomt aan onze moderne noden. Zo kiezen mensen vandaag in hun huis vooral voor dubbele beglazing. Een logische keuze, maar wel een die vaak tot gevolg heeft dat oude glasramen moeten verdwijnen. Nochtans toont Birgit aan dat dat niet zo hoeft te zijn. Door de charme van glasramen te combineren met het praktische van dubbele beglazing weet ze perfect de pracht van het glas in lood te bewaren of te herbestemmen op andere plaatsen in huis. Glas-in-loodramen geven een uniek karakter, zowel aan een huis als aan een stad in haar geheel. Ze worden zo verheven tot kunst. 

Dankzij Erfgoeddag kan Birgit tonen hoe glasramen in haar atelier vervaardigd worden en hoopt ze de appreciatie voor en kennis over het ambacht te vergroten: “Mensen die een ambacht uitoefenen worden vaak ondergewaardeerd, en al zeker wanneer ze vrouw én jong zijn. Die mentaliteit wil ik graag veranderd zien. En om dat doel te bereiken is er geen betere manier dan het vakmanschap te tonen, recht onder de neus van het publiek.” Tijdens Erfgoeddag geeft Birgit een aantal workshops waarin je je eigen lantaarns leert maken met behulp van kleurrijk glas in lood. 

Kristoffel Boudens, tekstvormgever voor steen 

Toen Kristoffel Boudens 32 jaar geleden besloot om een zomercursus kalligrafie te volgen, was dat eigenlijk een aanloop om, in navolging van zijn broer Pieter, letterkapper te worden. Nu, zoveel jaren later, stelt hij zijn letterwerk af en toe tentoon samen met zijn broers en zussen die, net zoals hun vader, nog steeds met letters bezig zijn. Om niet al te afhankelijk te zijn van de markt vult Kristoffel zijn letterwerk aan met een deeltijdse lesopdracht in kunstscholen. 

In de westerse wereld onderscheidt men binnen het letterambacht drie grote disciplines, elk met hun eigenheden: kalligrafie, typografie en letterkappen. Die laatste stelt zich volgens Kristoffel al te dikwijls op als het zwakkere broertje, door ofwel kalligrafie ofwel drukletters na te bootsen. De inscripties op de beroemde zuil van Trajanus in Rome gelden bijvoorbeeld nog steeds als hét schoolvoorbeeld van letters in steen, terwijl het eigenlijk penseelletters zijn: ze hebben hun specifieke vormen ontwikkeld uit het schrijven met het platte penseel. Waar het volgens Kristoffel pas echt interessant wordt, zijn de momenten waarin het kappen juist zijn eigen weg gaat en zich in samenspel met de steen ontwikkelt.  

Het boeit Kristoffel al jaren hoe mensen, zonder klassieke training en zonder veel belang te hechten aan technische precisie, letters vormen. Eerder dan gestroomlijnd vakwerk te produceren, wil Kristoffel vooral het beletterde object bezielen. De voornaamste vaardigheid van de letterkapper vindt hij het ontwerpen. “Ik verkies een matig gekapt, maar degelijk ontworpen werkstuk boven het werk van een getalenteerde kapper die geen inzicht heeft in het ontwerpen”, vertelt Kristoffel. “Maar een goed ontwerp voor steen moet zich wel vanuit het kappen ontwikkeld hebben. Ik zoek graag naar de relatie van mijn letters tot de omliggende, varieer mijn letters naargelang de leesbaarheid, het leesritme, de lettergrootte, de hiërarchie binnen de tekst, de steensoort, ruimte(gebrek), het karakter van de letter, enz. En ik hecht veel belang aan compositie. De mechanische wijze waarbij bijvoorbeeld alle A’s er in sommige teksten identiek uitzien, interesseert mij minder, dat is me te industrieel gedacht. Ik wil plezier en genot vinden in het maken.” 

Kristoffels broer Pieter was 40 jaar geleden de eerste letterkapper in België die het ambacht op een andere manier aanpakte. Sinds ze beiden letterkapcurcussen gegeven hebben, zijn er meer en meer mensen die het ambacht uitproberen. Daardoor is er nu een brede waaier van liefhebbers en professionelen met meer of minder kunde of commerciële focus. Kristoffel: “Mijn fascinatie is altijd om tot een resultaat te komen waar ik tevreden mee ben. Als er iets goeds ontstaat heb ik het gevoel dat het er altijd al was, dat ik het enkel zichtbaar gemaakt heb. Ik vergelijk het met het ontdekken van een fossiel dat, na miljoenen jaren een sluimerend bestaan te hebben geleid, aan het daglicht gebracht wordt.” 

-------------- 

Deze blog maakt deel uit van een reeks gesprekken die Mahroo Mehdipour en Sophie Poblome voerden met enthousiaste Erfgoeddagdeelnemers. Andere verhalen in de reeks ontdek je elders op de Erfgoeddagblog. 
 

Tekst: Mahroo Mehdipour en Sophie Poblome 
Foto: Birgit Verplancke door Mahroo Mehdipour voor FARO