Waarom lachen we? Wat maakt iets grappig? En verandert humor doorheen de tijd? Met het thema HAHA Humor nodigt Erfgoeddag 2026 ons uit om een verrassend gelaagd onderwerp te verkennen. Want humor is veel meer dan ontspanning: het is een spiegel van onze samenleving, een vorm van kritiek én een venster op het verleden. 

Tijdens deze editie staat niet alleen beleving centraal, maar ook onderzoek, reflectie en gesprek. Want wie humor wil begrijpen, moet hem bestuderen.

Humor is moeilijk te definiëren. Het zit in taal, beeld en context. Van satire en woordspelingen tot cartoons en memes: humor neemt talloze vormen aan. Wat we grappig vinden, verandert voortdurend en is sterk verbonden met tijdsgeest en cultuur. Net daarom is humor een bijzonder interessant erfgoedthema. Het vertelt ons hoe mensen vroeger dachten, voelden en reageerden. Humor kan verbinden, maar ook uitdagen, schuren of zelfs kwetsen.

Erfgoeddag als plek voor onderzoek en ontmoeting

Erfgoeddag 2026 brengt al deze perspectieven samen. Van academisch onderzoek en historische analyses tot artistieke reflecties en maatschappelijke debatten. Verspreid over Vlaanderen en Brussel ontdek je hoe humor werd ingezet:

• als kritiek en verzet,
• als entertainment,
• als sociaal bindmiddel,
• en als spiegel van zijn tijd.

Met lezingen, expo’s en panelgesprekken wordt humor niet alleen beleefd, maar ook onderzocht en bevraagd. Alvast enkele tips.

Onderzoek naar humor: wat triggert onze lach?

Op Erfgoeddag krijgt wetenschappelijk onderzoek naar humor een prominente plek.

In hun lezing Serieus grappig gaan taalwetenschappers prof. Bert Oben en prof. Thomas Winters (KU Leuven) op zoek naar wat onze lachspieren precies in beweging zet. Ze onderzoeken onder meer waarom een mop werkt, en waarom timing, taal en context daarin cruciaal zijn.

Ook historisch onderzoek komt uitgebreid aan bod. In Ha, ha. Humor heeft een geheugen neemt prof. Johan Verberckmoes (KU Leuven) ons mee doorheen de geschiedenis van humor. Hij toont hoe moppen en graptradities veranderen doorheen de eeuwen en stelt tegelijk een intrigerende vraag: kan humor eigenlijk bewaard worden, of veroudert hij onvermijdelijk?

Daarnaast duikt de lezing Lachen voor de Verlichting: humor in het vroegmoderne Europa in de diepere oorsprong van het begrip humor. Dr. Lieke Stelling (Universiteit Utrecht) onderzoekt hoe het woord ‘humor’ evolueerde van de antieke leer van lichaamssappen tot zijn moderne betekenis in de tijd van Shakespeare.

Afbeelding

Humor op de grens: panelgesprekken en debat

Humor roept ook vragen op. Waar ligt de grens tussen lachen en kwetsen? Wat kan wel, en wat niet? Tijdens Erfgoeddag gaan verschillende panelgesprekken dieper in op deze spanningsvelden:

• In Lachen op de rand reflecteren comedian Bert Gabriëls, schrijver en theatermaker Dalilla Hermans en sociaal psycholoog dr. Madelijn Strick (Universiteit Utrecht) over humor in gevoelige maatschappelijke contexten.
• In De grenzen van humor gaan cartoonist GAL, documentairemaakster Isabel Junius en journalist Joël De Ceulaer in gesprek over satire, vrijheid van meningsuiting en verantwoordelijkheid.
• De lezing Humor en religie door Louis Thomas verkent hoe humor doorheen de geschiedenis aanwezig was in en rond religie, en hoe kunstenaars en schrijvers hiermee aan de slag gingen.

Deze gesprekken tonen dat humor niet alleen verbindt, maar ook confronteert en uitdaagt.

Afbeelding

Beeld, satire en macht: cartoons als bron

Humor leeft ook sterk in beeldcultuur. Dat toont het programma van het ADVN, waar op Erfgoeddag de tentoonstelling Straf getekend opent.

Je ontdekt er onder meer:

• historische figuren zoals ‘Majoor Kopaf’ die Antwerpen in 1909 in de ban hield,
• vroeg werk van striptekenaar Jef Nys,
• en hoe cartoons werden ingezet als propaganda tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Tegelijk loopt het onderzoeksproject Cartoons in Context (2026-2028), dat niet alleen deze collecties beter ontsluit, maar ook bouwt aan een bredere digitale infrastructuur voor de erfgoedsector.

Ook in lezingen wordt ingezoomd op beeldhumor. Zo geeft cartoonist André Nollet in Hoe ziet de perfecte cartoon eruit? inzicht in de kracht, opbouw en impact van cartoons.

Afbeelding

Wij kijken alvast uit naar deze rijke waaier aan onderzoek, lezingen en gesprekken. Erfgoeddag 2026 belooft een dag te worden waarop we niet alleen lachen, maar ook begrijpen waarom. Want wie de humor van het verleden leert kennen, begrijpt ook beter de gevoeligheden van vandaag.

En misschien ontdekken we onderweg wel het belangrijkste inzicht: dat humor nooit zomaar vrijblijvend is, maar altijd iets vertelt over mensen, macht en maatschappij.

Foto's: Thomas Winters © Kevin Faignaert / Lieke Stelling © Ed van Rijswijk / Sprekerspanel © Kazerne Dossin / Rookverbod Nationaal Tabaksmuseum © André Nollet