Erfgoeddag 2026, in het teken van HAHA Humor, brengt een verrassend veelzijdig programma samen. Heerlijk is het om humor uit het verleden te ontdekken en te toetsen aan satire en komedie van vandaag. In musea, ateliers en archieven duikt daarbij een intrigerende figuur op: de nar of ‘zot’. Als spreekbuis van de ‘underdog’ neemt hij het op tegen (blinde) macht en onrecht. Hoe actueel kan zo’n eeuwenoud personage zijn?  

De nar is bij uitstek degene die zich ongestraft en vrolijk plagend mag uitspreken over ‘de toestand van de wereld’. Van oudsher is hij terug te vinden in verhalen en beelden. Vanaf de middeleeuwen, en zeker in de 15e en 16e eeuw, hield hij het publiek graag een spiegel voor. Met zijn fel gekeurde kledij, zotskap en narrenstok of marot is hij meteen herkenbaar.

Ook de historische figuur Tijl Uilenspiegel belichaamt de eigenschappen van de nar. In de 16e eeuw duikt hij op in Duitsland waar hij als vagebond mensen om de tuin leidt met fratsen en humor. In de 19e-eeuwse roman van Charles De Coster krijgt het personage een maatschappijkritische dimensie waneer hij zich verzet tegen de Spaanse overheersing en de uitwassen van de inquisitie in de 16e-eeuwse Nederlanden. Net als de nar houdt hij de samenleving een spiegel voor.
 

Erfgoeddag vanuit het perspectief van de nar 

Dat perspectief loopt als een rode draad door het programma van Erfgoeddag. Op verschillende plekken in Vlaanderen en Brussel krijgt de nar – en Tijl Uilenspiegel – een podium.

Afbeelding

• In de beeldentuin De paden van de Waaienberg in Duisburg bij Tervuren, weerklinken scabreuze narrenliederen en brengt Theater van de Droom een theatervoorstelling met onder meer een middeleeuwse nar. Ook het Kasteel van Gaasbeek zoomt in op de nar. In de vaste opstelling Rebelse echo's ontdek je tal van humoristische knipogen naar het verleden: bedenk memes bij (een van) de schilderijen of dans als een nar in de Ridderzaal. 
   
• In Brugge voert de straatvoorstelling Een vergeten Graaf van Vlaanderen en de nar je mee naar de eeuwenlange vriendschappelijke strijd tussen Brugge en Gent. Na afloop ontdek je hoe poppenmaker Bart Beuten zijn poppen uit hout snijdt en monteert. Op zaterdag 25 april (!) kan je in het atelier van deze poppenmaker ook al kennismaken met dit bijzondere vakmanschap. Nog in Brugge speelt Poppentheater Uilenspiegelhistorische poppenvoorstellingen in de Secret Bar van brouwerij De Halve Maan.
   
• In de gemeenteschool Wonderwijs in Hooglede verwelkomen allerhande grappige personages – waaronder een nar – de kinderen. Ze kunnen er zich laten portretteren, verkleed in een van de personages. In Transfo Zwevegem kan je dan weer terecht in Bar Elektriek, waar je helemaal kan opgaan in de verhalen en spelen ‘van narren tot memes’.
   
• In Damme, de geboortestad die Charles De Coster aan Uilenspiegel toeschreef, staat het personage centraal. Het Uilenspiegelmuseum belicht de vele verhalen en plaatst ze in hun historische context. Tegelijkertijd slaat het "een brug naar het heden, omdat elke Uilenspiegel een spiegel is van zijn tijd." Nog in Damme nodigt het Uilenspiegelmuseum comedian Karim Shatlauit om in de stad zijn verhaal te vertellen. 
   
• In de roman van Charles De Coster passeerde Tijl Uilenspiegel ook in Ukkel. Het Davidsfonds organiseert er een literaire wandeling in de voetsporen van de held. Theater Uilenspiegel, ten slotte, zet de deuren van het Tejaterkaffee in Diest wagenwijd open. In een vrolijke sfeer kan je er genieten van een voorstelling met de leukste grappen. 

Foto's: De nar of de luitspeler, kopie naar Frans Hals, ca. 1623 - ca. 1624. Publiek domein via Rijksmuseum / Plakboek van Chocolade Meurisse, Antwerpen. De legende van Tijl Uilenspiegel, 1946. Collectie MAS, Stad Antwerpen, MAS.0345. Publiek domein via DAMS Antwerpen